กลุ่มอนาคตศึกษา>อ-คนเมืองภูมิภาค 4.0: อนาคตชีวิตเมืองในภูมิภาคของประเทศไทย-อภิวัฒน์ รัตนวราหะ และคณะ
อ-คนเมืองภูมิภาค 4.0: อนาคตชีวิตเมืองในภูมิภาคของประเทศไทย-อภิวัฒน์ รัตนวราหะ และคณะ
ผู้วิจัย : รศ.ดร. อภิวัฒน์ รัตนวราหะ และคณะ   โพสต์ เมื่อ 19 กรกฎาคม 2022

โครงการวิจัยนี้วิเคราะห์รูปแบบการใช้ชีวิตของคนเมือง โดยมีสมมติฐานว่าพฤติกรรมของคนเมืองจะแตกต่างกันระหว่างเมืองในแต่ละลำดับศักดิ์และในพื้นที่เมืองแต่ละชั้นภูมิ ข้อค้นพบของงานวิจัยนี้ส่วนหนึ่งประมวลมาจากโครงการวิจัยในชุดโครงการ “คนเมืองภูมิภาค 4.0” ประกอบกับผลการวิเคราะห์ข้อมูลจากแบบสอบถามระดับครัวเรือน แล้วนำเปรียบเทียบและสังเคราะห์ข้อค้นพบจากการศึกษาชีวิตเมืองในมหานครกรุงเทพในงานวิจัยปีที่ 1  ผลการวิเคราะห์เหล่านี้ได้นำไปใช้เป็นข้อมูลส่วนหนึ่งในการฉายภาพอนาคตของชีวิตในเมืองหลักของประเทศไทยในอีก 20 ปีข้างหน้า

งานวิจัยนี้ได้แสดงให้เห็นภาพความเป็นเมืองจากขอบเขตที่กว้างกว่านิยามเชิงพื้นที่ตามขอบเขตการปกครองที่ใช้กันมาแต่เดิม โดยใช้ดัชนีด้านการบริโภคในการกำหนดขอบเขตของพื้นที่เมืองทั่วประเทศไทย งานวิจัยยังพบว่า เมืองในประเทศไทยมีขนาดและลำดับศักดิ์เปลี่ยนแปลงไปบ้างตามปัจจัยที่ใช้ในการวิเคราะห์ แต่ในภาพรวมยังแทบไม่เปลี่ยนแปลงไปจากเดิม มหานครกรุงเทพยังคงเป็นเมืองโตเดี่ยว และความเหลื่อมล้ำเชิงพื้นที่ยังคงมีอยู่เช่นเดิม แต่การวิเคราะห์ด้วยข้อมูลระดับเมืองทำให้เห็นความแตกต่างจากเมื่อใช้ข้อมูลระดับจังหวัด 

ในภาพรวม ชีวิตเมืองหลักภูมิภาคเป็นไปตามแนวโน้มกรุงเทพภิวัตน์ คือ มีการเปลี่ยนแปลงไปตามปรากฏการณ์ที่เกิดขึ้นในกรุงเทพมหานครมาก่อน แนวโน้มกลุ่มหนึ่งเป็นไปตามการเปลี่ยนแปลงของประเทศไทยโดยรวม นับตั้งแต่แนวโน้มสังคมสูงวัย การบรรจบกันของเทคโนโลยีระดับฐานราก เช่น ระบบอัตโนมัติ ปัญญาประดิษฐ์และชีวสังเคราะห์ ดิจิทัลภิวัตน์ ไปจนถึงปัจจัยด้านการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ และแนวคิดเสรีนิยมในกลุ่มคนรุ่นใหม่ แนวโน้มอีกกลุ่มหนึ่งเป็นการเปลี่ยนแปลงในด้านความเป็นเมืองโดยเฉพาะ ทั้งชานเมืองภิวัตน์และการพัฒนาพื้นที่กึ่งเมือง และดิจิทัลภิวัตน์ของโครงสร้างพื้นฐานเมือง แนวโน้มเหล่านี้ถือเป็นปัจจัยขับเคลื่อนสำคัญในการฉายภาพอนาคตฐานในระยะสั้นและระยะกลางที่มีความไม่แน่นอนต่ำ 

ในการสร้างฉากทัศน์ระยะยาว ปัจจัยแรกที่ใช้ในการกำหนดตรรกะฉากทัศน์คือรูปแบบการพัฒนาโครงสร้างพื้นฐานเมือง ซึ่งแบ่งออกเป็นแบบสีน้ำตาลกับแบบสีเขียว ปัจจัยที่สองคือรูปแบบและขอบเขตของเครือข่ายในการใช้ชีวิต ซึ่งแบ่งเป็นแบบยึดติดที่ตั้งกับแบบเชื่อมโยงไร้รอยต่อ เมื่อนำปัจจัยทั้งสองมาไขว้กันแล้ว สามารถสร้างฉากทัศน์ระยะยาวได้ 4 ภาพ โดยภาพที่เป็นอนาคตที่พึงประสงค์จากมุมมองของการใช้ทรัพยากรและการสร้างความมั่งคั่งในอนาคตคือฉากทัศน์ที่มีการพัฒนาโครงสร้างพื้นฐานสีเขียวและเครือข่ายการใช้ชีวิตเป็นแบบเชื่อมโยงอย่างไร้รอยต่อ

งานวิจัยนี้เสนอยุทธศาสตร์หลักสองประการที่มุ่งสร้างภาพอนาคตที่พึงประสงค์ให้กับเมืองหลักในภูมิภาค  ยุทธศาสตร์แรกคือการลงทุนในการพัฒนาโครงสร้างพื้นฐานแบบสีเขียว ยุทธศาสตร์ที่สองคือการกระจายอำนาจ เพื่อให้รัฐบาลท้องถิ่นสามารถกำหนดนโยบายการวางแผน การลงทุนและการบริหารจัดการเมืองหลักบนเส้นทางที่อาจแตกต่างจากกรุงเทพมหานคร

This research examined the lifestyles of urban dwellers in Thailand. One of the key hypotheses was that urban lifestyles would differ across cities in each urban hierarchy and across types of urban areas. The findings of this research were partly compiled from a series of projects in the Regional Urbanites 4.0 research program, together with the results of the statistical analysis of data from a household questionnaire survey and the findings from a study of urban life in Bangkok. These results were then jointly used to build future scenarios of urban life in Thailand's regional cities in the next 20 years.

This research presents a broader picture of urbanization than existing definitions that use administrative boundaries. A set of indices based on consumption patterns and locations was used to determine the boundaries of urban areas throughout Thailand. The research found that the rank-size distribution of cities in Thailand has changed slightly, depending on the factors used in the analysis. However, the overall picture is still almost unchanged from the past 20 years. Bangkok continues to be the principal city, and Thailand’s spatial inequality remains high. Nevertheless, the analysis with the city-level data showed differences than when using the provincial-level data

The overall urban life in Thailand’s major regional cities follows the trend of Bangkok. One group of trends follows the changes in Thailand as a whole. These range from the trends of ageing society, digitalization, and convergence of foundational technologies, such as automation and artificial intelligence, and synthetic biology, to climate change factors and liberal ideas among the new generations. Another trend is a shift in urbanization, both in terms of suburbanization and peri-urban development, and digitalization of urban infrastructure. These trends are key drivers in forecasting the short- and medium-term baseline future that is of low uncertainty but of high impact on urban life.

In creating long-term scenarios, two drivers were used to form the scenario. The first driver is the model of urban infrastructure development, which is divided into brown and green. The second factor is the form and extent of life networks, which can be categorized into spatially fixed and seamlessly connected. When the two factors are crossed together, four long-term scenarios can be created. The desirable future from the perspective of resource use and wealth creation is the scenario in which green infrastructure is developed and life networks are seamlessly connected.

This research proposes two key strategies for creating a desirable future of major regional cities in Thailand. The first strategy is to invest in green infrastructure development. The second strategy is decentralization to enable local governments to formulate policies for urban investment and management that may differ from Bangkok.