กลุ่มอนาคตศึกษา>พ-คนเมือง 4.0: อนาคตการซื้อของของคนเมืองในเมืองหลักภูมิภาคของประเทศไทย-พรสรร วิเชียรประดิษฐ์
พ-คนเมือง 4.0: อนาคตการซื้อของของคนเมืองในเมืองหลักภูมิภาคของประเทศไทย-พรสรร วิเชียรประดิษฐ์
ผู้วิจัย : อ.ดร.พรสรร วิเชียรประดิษฐ์   โพสต์ เมื่อ 19 กรกฎาคม 2022

งานวิจัยนี้เป็นการศึกษาอนาคตของการซื้อของคนเมืองในเมืองหลักภูมิภาค ซึ่งมีกรณีศึกษาได้แก่ เมืองเชียงใหม่ เมืองขอนแก่น และเมืองหาดใหญ่-สงขลา โดยศึกษาพฤติกรรมการซื้อของคนเมือง รวมถึงสถานการณ์แหล่งการซื้อของในเมืองหลักภูมิภาคในปัจจุบันไปพร้อม ๆ กับการใช้เครื่องมือการคาดการณ์เชิงยุทธศาสตร์ เพื่อนำไปสู่การสร้างภาพอนาคตของเมืองหลักภูมิภาคในมิติของการซื้อของ เพื่อพัฒนาข้อเสนอแนะเชิงนโยบายต่อไป

จากการศึกษาพฤติกรรมการซื้อของของคนเมืองในปัจจุบันด้วยการเก็บข้อมูลจากแบบสอบถาม พบว่า ตลาดสดและร้านค้าทั่วไปตามแหล่งชุมชนยังคงเป็นแหล่งซื้อของที่สำคัญของครัวเรือนคนเมือง มีการใช้บริการสัปดาห์ละหลายครั้ง ในขณะซูเปอร์เซ็นเตอร์เป็นตัวแทนของการค้าสมัยใหม่ที่เป็นที่นิยมโดยมีการใช้งานสัปดาห์ละครั้งเป็นส่วนใหญ่ โดยผู้อยู่อาศัยในพื้นที่กลางเมืองมีแนวโน้มที่จะนิยมซื้อของในแหล่งซื้อของที่เป็นการค้าสมัยใหม่ถี่กว่าผู้อยู่อาศัยบริเวณรอบนอกแต่ก็ไม่ได้มีความชัดเจนมากนัก ส่วนการซื้อของออนไลน์ก็มีแนวโน้มที่ใกล้เคียงกันทุกเมืองโดยไม่ขึ้นอยู่กับตำแหน่งของที่อยู่อาศัย โดย Platform Shopping เป็นช่องทางที่ได้รับความนิยมมากที่สุด ในส่วนการซื้อของของปัจเจกบุคคล พบว่าเศรษฐสถานะ และช่วงวัยมีผลต่อพฤติกรรมการซื้อของในหลายมิติ เนื่องจากเป็นปัจจัยสำคัญที่กำหนดทางเลือกของการซื้อของ

จากการวิเคราะห์สถานการณ์แหล่งการซื้อของของเมืองหลักภูมิภาคในปัจจุบันพบว่า แต่ละเมืองมีลักษณะการพัฒนาที่คล้ายคลึงกัน กล่าวคือ มีย่านชุมชนเมืองเก่า ย่านการค้ากลางใจเมือง ย่านชุมชนหอพักโดยรอบมหาวิทยาลัย และย่านชุมชนใหม่ชานเมืองเป็นองค์ประกอบสำคัญ การกระจายตัวของแหล่งการซื้อของมีลักษณะที่หลากหลายขึ้นอยู่กับรูปแบบการตั้งถิ่นฐานของแต่ละเมือง โดยเมืองขอนแก่นมีความกระชับของการตั้งถิ่นฐาน และพบการกระจุกตัวของแหล่งซื้อของมากกว่าอีกสองเมือง เมื่อรวบรวมขนาดพื้นที่ของแหล่งซื้อของที่สำคัญโดยแบ่งเป็นการค้าสมัยใหม่และการค้าดั้งเดิม พบว่าแต่ละเมืองมีพื้นที่ของแหล่งซื้อของที่เป็นการค้าสมัยใหม่มากกว่าการค้าดั้งเดิมเป็นจำนวนมาก ซึ่งคำนวณได้ประมาณ 6-16 เท่าตัว

จากการใช้เครื่องมือการคาดการณ์เชิงยุทธศาสตร์ ได้พัฒนาภาพอนาคตฐานจากแนวโน้มปัจจุบัน และได้นำปัจจัยการขับเคลื่อนสำคัญ 2 ปัจจัย ที่มีความไม่แน่นอนสูงและจะสร้างผลกระทบสูง คือ รูปแบบการบริโภค และ ลักษณะการเคลื่อนย้ายไปสู่แหล่งงานของคนรุ่นใหม่ มาใช้สร้างฉากทัศน์ทั้งหมด 4 ฉาก ได้แก่ 1) เมืองน้องกรุงเทพ 2) เมืองอาณานิคมทุนใหญ่ 3) เมืองตลาดนัดทุกหนแห่ง และ 4) เมืองฮอทของคนฮิป จากการประเมินฉากทัศน์ในมิติของความเสมอภาค ความยั่งยืน และประสิทธิภาพ รวมถึงจากการประชุมกลุ่มย่อย พบว่าภาพอนาคตพึงประสงค์ที่สุดจากทั้ง 4 ฉาก คือ ฉากทัศน์ที่ 4 เมืองฮอทของคนฮิป ซึ่งมีสินค้าและการบริการในระบบที่หลากหลาย มีทางเลือกให้ผู้บริโภคทุกระดับ ย่านกลางเมืองได้รับการฟื้นฟู มีการส่งเสริมให้เกิดเศรษฐกิจหมุนเวียนภายในพื้นที่ มีการจ้างงานเกิดขึ้นจำนวนมาก มีโอกาสผู้ประกอบการรายย่อยเข้าสู่ตลาด และสามารถต่อยอดสู่การท่องเที่ยวได้

จากภาพอนาคตฐานและอนาคตพึงประสงค์ ผู้วิจัยได้นำเสนอข้อเสนอแนะเชิงนโยบายเป็น 1) ยุทธศาสตร์เพื่อรับมือการซื้อของในอนาคตฐาน 4 ข้อ ได้แก่ ยุทธศาสตร์การพัฒนาโครงสร้างพื้นฐาน ยุทธศาสตร์ยุทธศาสตร์ด้านเทคโนโลยีสารสนเทศ ยุทธศาสตร์ด้านสิ่งแวดล้อม และยุทธศาสตร์ด้านสุขภาพ และ 2) ยุทธศาสตร์เพื่อดำเนินการสร้างอนาคตพึงประสงค์ 3 ข้อ ได้แก่ ยุทธศาสตร์ด้านการสร้างผู้ประกอบการในพื้นที่ ยุทธศาสตร์ด้านการพัฒนาและฟื้นฟูเมือง และยุทธศาสตร์ด้านการสร้างแหล่งงาน

This research examines the future of urban shopping in regional cities in Thailand with study cases of Chiangmai, Khonkaen, and Hadyai-Songkhla. Using strategic foresight methodology, the research endeavors to clarify shopping behaviors of regional cities’ urbanites, and the current landscape of shopping places in those urban and suburban areas. In order to develop policy suggestions, it aims to identify various scenarios of urban shopping in regional cities.

Using questionnaires to collect shopping behaviors of households in three regional cities, the survey shows that fresh markets and retail shops in communities are still popular shopping places for households of urbanites, as they use them several times a week. Super centers, mostly using modern trade shopping places, are also popular, as people use them once or twice a week. Residents in city cores and downtown tend to purchase goods and food in modern trade shopping places more frequently than residents in suburban and rural areas, but the statistics are not sufficiently clear. Online shopping is popular for residents in all areas, and platform shopping is the most popular way to purchase goods online. For shopping behaviors of individuals, the survey shows that economic status and generations matter in various dimensions, because they are important factors dominating consumption behaviors of urbanites.

From analysis of the landscape of shopping places in regional cities, it is found that each city has a similar development pattern. For example, there are old settlements, CBDs, areas of rental apartments and dorms around universities, and areas of suburban housing. The distribution of shopping places is diverse and depends on the settlement pattern of the cities. For example, Khonkaen’s settlement is more compact than the two other cases. Therefore, a concentration of shopping places is found. By collecting size data of major shopping places in the cities, dividing them into modern trade and traditional trade, the summary of modern trade facilities commercial areas is as much as 6-16 times of summary of traditional trade areas.

Using strategic foresight tools, base-line future is developed from current trends. In addition, two drivers with high uncertainty and impact, consumption pattern and migration of young workforce, are brought to create 2x2 scenarios, i.e., 1) Franchising of Things, 2) Kingdom of Modern Trade, 3) Farmers’ Market Everywhere, and 4) Hipsters’ Paradise. The fourth scenario, ‘Hipsters’ Paradise’, is selected as the preferable future using an equity-sustainability-efficiency evaluation process and participation workshop. The scenario describes a situation with a variety of goods and services in the city that enable every kind of consumption, revitalized downtown, and promotion of circular economy in the region. This would bring large employment in the service sector, and encourage entrepreneurship to regional cities, as well as an extension of tourism economy.

Some policy recommendations can be developed from base-line future and preferable future. Four strategies answering base-line future are strategy for infrastructure development, strategy for IT, strategy for environment, and strategy for health. Furthermore, three strategies creating preferable future are strategy for entrepreneurship, strategy for urban development and renewal, strategy for job creation.