กลุ่มอนาคตศึกษา>ว-คนเมือง 4.0: อนาคตการทํางานในเมืองหลักของประเทศไทย-ว่าน ฉันทวิลาสวงศ์ และอรรถพันธ์ สารวงศ์
ว-คนเมือง 4.0: อนาคตการทํางานในเมืองหลักของประเทศไทย-ว่าน ฉันทวิลาสวงศ์ และอรรถพันธ์ สารวงศ์
ผู้วิจัย : อ.ว่าน ฉันทวิลาสวงศ์ และ อรรถพันธ์ สารวงศ์   โพสต์ เมื่อ 31 พฤษภาคม 2022

การเชื่อมต่อทั้งในรูปแบบกายภาพและออนไลน์ทําให้การเปลี่ยนแปลงทางกายภาพของเมืองต่าง ๆ ทั่วประเทศไทยได้กระจายออกไปในวงกว้างขึ้น และกระบวนการเมือง (urbanization) ไม่ได้เกิดขึ้นเพียงแต ่ในมหานครกรุงเทพ แต่ยังรวมถึงพื้นที่เมืองใหญ่ในระดับภูมิภาคอื่น ๆ ด้วยเช่นกัน กลายเป็นแรงผลักดันให้เมืองหลักต่าง ๆ มีโอกาสในการเติบโตในรูปแบบที่ต่างไปจากเดิม งานวิจัยชิ้นนี้เป็นงานวิจัยต่อเนื่องมาจากโครงการคนเมือง 4.0: อนาคตการทํางาน (มหานครกรุงเทพ) ภายใต้กรอบงานวิจัย “คนเมือง 4.0” โดยงานวิจัยต่อเนื่องชิ้นนี้มีคําถามวิจัย คือ สถานการณ์การทํางานในเมืองหลักของประเทศไทยในปัจจุบันและที่อาจจะปรากฏในอนาคตเป็นอย่างไร โดยมีกรณีศึกษาคือ เมืองเชียงใหม่ เมืองขอนแก่น และเมืองหาดใหญ่-สงขลา

จากการกวาดสัญญาณการเปลี่ยนแปลงที่เกี่ยวข้องกับระบบเศรษฐกิจและการว่าจ้างงานในแต่ละเมืองพบสัญญาณการเปลี่ยนแปลงของเมืองหลักจากปัจจุบันสู่อนาคตในมิติการพัฒนาเศรษฐกิจ การจ้างงาน การทํางาน และแรงงาน ทั้งสิ้น 9ด้าน ได้แก่ 1) สัญญาณการเปลี่ยนแปลงบทบาทของเมือง 2) สัญญาณการเปลี่ยนแปลงฐานเศรษฐกิจของเมืองและรายได้ของคนเมือง 3) สัญญาณการเปลี่ยนแปลงลักษณะแรงงานในเมือง 4) สัญญาณการเปลี่ยนแปลงรูปแบบและช่องทางการรับงาน 5) สัญญาณการเปลี่ยนแปลงพื้นที่ในการทํางาน 6) สัญญาณการเปลี่ยนแปลงการย้ายถิ่นฐานและการทํางาน 7) สัญญาณการเปลี่ยนแปลงสภาพแวดล้อม ความเสี่ยงและการดูแลคนทํางานในเมือง 8) สัญญาณการเปลี่ยนแปลงการแข่งขันกับเมืองทั่วโลก และ 9) สัญญาณการเปลี่ยนแปลงนโยบายการดําเนินงานภาครัฐที่เกี่ยวข้อง

แนวโน้มสัญญาณการเปลี่ยนแปลงที่ค่อนข้างแน่นอนใช้สร้างเป็นภาพอนาคตฐาน มี 5 ประเด็นสําคัญ คือ1) คนในจําเป็นต้องออก คนนอกไม่จําเป็นต้องเข้า 2) เทคโนโลยีรุดหน้าแต่คุณค่าเดิมไม่รั้งท้าย 3) ธุรกิจท้องถิ่นดิ้นรนกับการแข่งขันระดับโลก 4) ความเปราะบางท่ามกลางเศรษฐกิจที่เติบโต และ 5) ธรรมชาติดึงดูดคนที่ล้วนสร้างมลพิษ นอกจากภาพอนาคตฐานแล้ว งานวิจัยนี้ยังใช้ปัจจัยที่มีความไม่แน่นอนสูงและจะสร้างผลกระทบสูงคือแกนที่ 1 โลกาภิวัตน์ของแรงงานบริการเมื่อเทคโนโลยีก้าวข้ามพรมแดน และแกนที่ 2 อิสระในการบริหารและการพัฒนาเศรษฐกิจท้องถิ่น มาไขว้กันเสนอเป็นฉากทัศน์ภาพอนาคตทางเลือกทั้งหมด 4 ฉาก คือ 1) ผึ้งงานต่อชีวิตพืชพรรณ (hyper-connectivity) 2) หม่อนไหมทักษะสูง (hyper-specialization) 3) หิ่งห้อยคอยต้อนรับ (hyper-attraction และ 4) มดงานหล่อเลี้ยงเมือง (hyper-localization) โดยแต่ละเมืองมีอนาคตพึงประสงค์ที่แตกต่างกัน

จากภาพอนาคตฐานและอนาคตพึงประสงค์ที่หลากหลายนั้น รายงานนี้นําเสนอข้อเสนอแนะ แผนเชิงยุทธศาสตร์ในระดับประเทศ ให้มุ่งเน้นยุทธศาสตร์ในการกระจายอํานาจและเปิดโอกาสให้เกิดความยืดหยุ่นสําหรับเมืองหลักต่างๆ แต่ะสําหรับแผนเชิงยุทธศาสตร์ระดับเมือง ให้มุ่งเน้นยุทธศาสตร์แบบมุ่งเป้าหมายเดียวโดยอาจมีการกระจายความเสี่ยงไปยังฉากทัศน์อื่น ๆ บ้างเล็กน้อย เพื่อให้แต่ละเมืองมีความสามารถและศักยภาพในการบริหารจัดการพื้นที่ของตนอย่างเหมาะสมตามบริบทส่งผลให้การพัฒนามีศักยภาพและทั่วถึงมากยิ่งขึ้น

Physical and online connectivity has transformed and urbanized many cities across Thailand beyond the Bangkok Metropolitan Area. These transformations can be seen as opportunities or challenges for the growth of major cities in the future. This research is a continuation of the Urbanites 4.0: The Futures of Work under the research umbrella of "Khonthai 4.0". This research mainly asks, “What are the current working situations inthe main cities of Thailand and how they may become in the future?” –the case of Chiang Mai, Khon Kaen, and Hat Yai-Songkhla

Through horizon scanning relating to the economy and employment of all three cities, dimensions of economic development, employment, work, and labor are found in nine areas: 1) signs of changes in roles of the cities, 2) changes in the economy and income of urbanites, 3) changes in urban workforce, 4) changes in work and job searching platforms, 5) changes in workplace, 6) changes in migration regarding work, 7) changes in environmental risks and labor supports, 8) changes in global competitions, and 9) changes in relevant governmental policies. These trends and drivers of changes are then assessed under the impact x uncertainty matrix.

The drivers with low uncertainty are used to further create the baseline future, which is concluded under five dimensions: 1) need to move out, but not necessary to move in; 2) as technology advances, heritage strives; 3) local businesses in the global competition; 4) hidden fragility under economic growth; and 5) natural abundance attracts people of pollutants. The research also uses drivers of high uncertainty and high impact to create a 2x2 alternative future scenarios between an axis of “globotics workers and telemigration” and “governance of local economy”. By crossing the two axes, four scenarios of local economy emerge including 1) hyper-connectivity, 2) (hyper-specialization, 3) hyper-attraction, and 4)hyper-localization. As results from preferable future selection workshops, each city has a different preferable future, depending on its initial capital.

From the baseline future and the various preferable futures, this research recommends that the national government should decentralize and provide flexibility so that cities can choose their own economic development strategies freely. Meanwhile, city-level governments should strategically target on a single preferable future with a slight risk diversification so that each city can manage and develop its area effectively under its own context.