กลุ่มอนาคตศึกษา>ว- คนเมือง 4.0 : อนาคตชีวิตเมืองในประเทศไทยโครงการย่อยที่ 3 - การทำงานในเมือง-ว่าน ฉันทวิลาสวงศ์
ว- คนเมือง 4.0 : อนาคตชีวิตเมืองในประเทศไทยโครงการย่อยที่ 3 - การทำงานในเมือง-ว่าน ฉันทวิลาสวงศ์
ผู้วิจัย : อ.ว่าน ฉันทวิลาสวงศ์   โพสต์ เมื่อ 13 เมษายน 2021

ในปัจจุบันขณะที่พื้นที่อาคารสํานักงานและนันทนาการต่าง ๆ เริ่มผลักให้พื้นที่อุตสาหกรรมชานเมืองออกห่างจากมหานครกรุงเทพมากขึ้น งานบริการต่าง ๆ จึงกลายเป็นกิจกรรมหลักที่ยังคงเหลืออยู่ในพื้นที่มหานครกรุงเทพ ในขณะเดียวกัน เมื่อนานาประเทศได้เข้าสู่กระบวนการดิจิทัล ประเทศไทยเองมีความจําเป็นต้องสร้างความทัดเทียมกับนานาชาติมากขึ้นตามมาตามแผนยุทธศาสตร์ชาติ20 ปีการเปลี่ยนแปลงดังกล่าวส่งผลเป็นพลวัตให้งานภาคบริการของเมืองและวิถีชีวิตของคนทํางานบริการในเมืองมีความสําคัญตามขึ้นมาเช่นเดียวกันในด้านการทํางาน ระบบการทํางานเป็นครั้งคราวเริ่มมีธุรกิจแพลตฟอร์มมาเป็นตัวกลางมากขึ้น ซึ่งระบบเศรษฐกิจกิ๊กและเศรษฐกิจแพลตฟอร์มจะส่งผลกระทบโดยตรงต่อระบบแรงงานและสวัสดิการที่เป็นฐานความเป็นอยู่สําคัญของเมือง

งานวิจัยชิ้นนี้มุ่งศึกษาอนาคตของงานบริการในมหานครกรุงเทพ โดยเริ่มจากการกวาดสัญญาณการเปลี่ยนแปลงที่เกี่ยวข้องกับการว่าจ้างงานบริการในเมือง พบทั้งสิ้น 9 แนวโน้มผ่านการกวาดสัญญาณทั้งในมิติเชิงปริมาณด้านตลาดแรงงาน มิติเชิงคุณภาพด้านวิถีชีวิตและความเป็นธรรม และมิติเชิงพื้นที่ด้านบทบาทของเมืองและพื้นที่ทํางาน นอกจากนี้งานวิจัยนี้ได้ต่อแนวโน้มสัญญาณการเปลี่ยนแปลงที่ค่อนข้างแน่นอนเพื่อสร้างเป็นภาพอนาคตฐาน ที่ได้รับการสรุปเป็นข้อเสนอนโยบายเพื่อดําเนินการรับมืออนาคตฐาน ประกอบด้วยกลุ่มยุทธศาสตร์ทั้งสิ้น 3 ด้าน คือ ยุทธศาสตร์ด้านแรงงาน ที่ต้องรองรับการเปลี่ยนแปลงการทํางานในอนาคตและวิถีชีวิตแรงงาน ผ่านการปรับฐานแรงงาน ระบบสวัสดิการ และการสร้างหลักประกันแรงงาน ยุทธศาสตร์ด้านการพัฒนาเมือง ที่ต้องพัฒนาเมืองเพื่อรองรับการเปลี่ยนแปลงในเชิงการใช้พื้นที่สาธารณะ และบทบาทของเมืองที่เปลี่ยนไป และ ยุทธศาสตร์ด้านดิจิทัลและหุ่นยนต์แรงงาน ที่ต้องเริ่มศึกษาบทบาทและความท้าทายต่าง ๆ ของหุ่นยนต์ที่จะเข้ามาสร้างความพลิกผันให้กับการทํางานและแรงงานโดยรวม

นอกจากภาพอนาคตฐานแล้ว งานวิจัยนี้ยังใช้ปัจจัยที่มีความไม่แน่นอนสูงและจะสร้างผลกระทบสูงคือ การเปิดรับแรงงานนานาชาติและวัฒนธรรมการทํางานและการว่าจ้าง มาไขว้กันเสนอเป็นฉากทัศน์ภาพอนาคตทางเลือกทั้งหมด 4 ฉาก คือ 1) ห่วงใยภายในเมมเบรน (Attentive Membrane) 2) ไหลออกด้วยดิจิทัล (Digital Exosmosis) 3) สถิตทุกกาลเทศะ (Omnipresence) และ 4) ไหลเข้าด้วยความผูกพัน(Affectionate Endosmosis) โดยได้เลือกภาพอนาคตที่พึงประสงค์คือ ฉาก “ไหลเข้าด้วยความผูกพัน” เพื่อสรุปเป็นข้อเสนอเพื่อดําเนินการสร้างอนาคตพึงประสงค์ต่อไป

จากภาพอนาคตฐานและอนาคตพึงประสงค์รายงานนี้นําเสนอข้อเสนอแนะเชิงนโยบายที่ได้รับการวางแผนยุทธศาสตร์ และทดสอบความพร้อมรองรับการเปลี่ยนแปลงของยุทธศาสตร์ต่าง ๆ โดยข้อเสนอเชิงยุทธศาสตร์และนโยบายที่เกิดจากงานวิจัยชิ้นนี้เล็งเห็นว่าแนวทางยุทธศาสตร์ที่สําคัญต่อการทํางานบริการในอนาคตของคนเมือง คือ การสร้างรัฐสวัสดิการสําหรับคนทุกรูปแบบเพื่อรองรับการพัฒนาเมืองน่าอยู่น่าทํางานระดับโลก

Presently, as industrial sites are being pushed away from the center of Bangkok Metropolitan Area (BMA) by office buildings and other uses, the service sector remains and grows as one of the main economic activities within the city. Meanwhile, the Thailand's 20-Year National Strategy is pushing to improve the country’s competitiveness by means of digitalization. This change at a national level is highlighting the importance of the service sector and the livelihoods of service workers in the BMA. With platform businesses playing larger roles in the existing gig-based, temporary, and informal employment in the city, the current labor and welfare systems are being threatened, which further affects the wellbeing of future urbanites as well.

This research studies the future of service work intheBMA. Through a scanning process, this research finds 3groupsof9important trends including: 1) quantitative trends around labor market, 2) qualitative trends on livelihoods and justice, and 3) spatial trends on the changing roles of cities and workplaces. With such trends, this research continues by extrapolating the trends with low uncertainty to create a baseline future of service work in the BMA. With such future, this research proposes 3 strategies to address these foreseeable changes including 1) labor strategy—preparing for new forms of employment by means of upskilling, adjusting the welfare systems, and building social safety nets; 2) city development strategy—adapting to new roles of the city and public spaces; and 3) digital and robot labor strategy—urging policy makers to start thinking about disruptions from robots on work and the overall workforce.

In addition to the baseline future, this research also uses factors with high uncertainty and high impacts including internationalization of labor market and digitalization of work cultures and employment. These two factors are axes to create 4 alternative futures, namely 1) Attentive Membrane,2) DigitalExosmosis,3) Omnipresence and 4) Affectionate Endosmosis. The Affectionate Endosmosis is chosen as the preferable future, which is used to build a strategy and policy proposal that can help lead the current Thai urbanites to such future.

From the aforementioned baseline and preferable futures, this research proposes policies that have been planned strategically and tested for their robustness. This research finds that a strategic direction for the future of service work in the BMA is to build an inclusive welfare for our globally livable and workable city.